Przykładowy IPET dla dziecka z autyzmem w przedszkolu

Jak korzystać z przykładu

Każde dziecko w spektrum autyzmu funkcjonuje inaczej. Jedno mówi pełnymi zdaniami, ale nie rozumie zasad zabawy z rówieśnikami, inne komunikuje się gestem i obrazkiem, a trzecie świetnie radzi sobie z układankami, lecz silnie reaguje na hałas. Dlatego nie istnieje jeden wzorcowy IPET, który można skopiować. Poniższe fragmenty pokazują sposób myślenia i formułowania zapisów, a nie gotowe rozwiązanie.

Przykład dotyczy hipotetycznego dziecka w wieku przedszkolnym, które ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu autyzmu. Opis jest zbiorczy i nie odnosi się do żadnej prawdziwej osoby. Przed użyciem któregokolwiek zapisu zespół sprawdza go z zaleceniami z orzeczenia, własnymi obserwacjami oraz aktualnym tekstem rozporządzenia.

Program opracowuje zespół nauczycieli i specjalistów razem z rodzicami. W przedszkolu będą to zwykle wychowawca, nauczyciel wspomagający, logopeda, pedagog specjalny lub psycholog, a niekiedy terapeuta integracji sensorycznej. Każda z tych osób wnosi inną perspektywę, i właśnie z ich zestawienia powstają trafne cele.

Opis funkcjonowania dziecka jako punkt wyjścia

Pierwsza część programu opisuje, jak dziecko funkcjonuje. Przykładowy zapis może brzmieć tak: „Dziecko komunikuje potrzeby pojedynczymi słowami i gestem wskazywania, rzadko inicjuje kontakt z rówieśnikami, chętnie angażuje się w zabawy konstrukcyjne i układanie puzzli, potrzebuje zapowiedzi zmian w planie dnia, silnie reaguje na głośne dźwięki”.

Takie zdanie obejmuje komunikację, relacje, zainteresowania, potrzebę przewidywalności i wrażliwość sensoryczną. Każdy z tych wątków stanie się później podstawą celu lub dostosowania. Zwróć uwagę, że opis zawiera także mocne strony. To nie ozdoba, lecz wskazówka, od czego zacząć pracę nad trudniejszymi obszarami.

W opisie unikaj etykiet i przypuszczeń o przyczynach zachowań, jeśli nie wynikają z dokumentów poradni. Piszemy o tym, co widać i co potwierdzają obserwacje. Rodzice zazwyczaj chętnie uzupełniają taki opis informacjami o reakcjach dziecka w domu, w sklepie czy na placu zabaw.

Przykładowe cele w obszarze komunikacji

W obszarze komunikacji dobry cel jest krótki, obserwowalny i osadzony w sytuacji. Przykład: „Dziecko prosi o przedmiot, który chce otrzymać, używając słowa lub obrazka, w sytuacjach wyboru podczas zabawy i posiłków”. Cel szczegółowy może doprecyzować, że prośba ma być skierowana do dorosłego i że dziecko czeka na reakcję.

Kolejny przykład dotyczy rozumienia poleceń: „Dziecko wykonuje jednoetapowe polecenie nauczyciela, wsparte gestem lub obrazkiem, w codziennych sytuacjach grupowych”. Z czasem zespół może przejść do poleceń dwuetapowych i do poleceń bez wsparcia wizualnego. Kolejność stopni trudności zapisuje się w programie, aby każdy dorosły wymagał tego samego.

Metody realizacji mogą obejmować wspomaganie komunikacji obrazkami, modelowanie wypowiedzi przez dorosłego, krótkie instrukcje i czekanie na odpowiedź dziecka. Osobą odpowiedzialną jest logopeda wspólnie z wychowawcą, a ocena następuje na koniec okresu, przy każdym przeglądzie programu.

Przykładowe cele w obszarze funkcjonowania społecznego

Dla wielu dzieci ze spektrum szczególnym wyzwaniem są relacje z rówieśnikami. Przykładowy cel: „Dziecko uczestniczy w prostej zabawie z jednym rówieśnikiem, z podziałem na role wspieranym przez dorosłego, przez kilka minut”. Zapis jest skromny, ale realistyczny, i daje punkt odniesienia do kolejnych kroków.

Inny przykład: „Dziecko czeka na swoją kolej w grze, korzystając z pomocy wizualnej, w grupie dwóch do trzech osób”. Pomoc wizualna, na przykład znacznik kolejności, jest tu elementem metody, który trzeba zapisać w programie, aby korzystali z niego wszyscy dorośli.

• ćwiczenia w małych grupach, w których dorosły modeluje zachowanie,
• krótkie historyjki społeczne opisujące typowe sytuacje przedszkolne,
• zabawy zgodne z zainteresowaniami dziecka jako pretekst do kontaktu,
• stała osoba wspierająca dziecko w trudniejszych momentach dnia.

Dostosowania, przewidywalność i potrzeby sensoryczne

Osobną grupą zapisów są dostosowania warunków i organizacji zajęć. Dla dziecka potrzebującego przewidywalności typowy zapis brzmi: „Plan dnia przedstawiony w formie obrazkowej, widoczny dla dziecka, z zapowiedzią zmian z odpowiednim wyprzedzeniem”. To prosta zmiana, która często znacząco zmniejsza napięcie i trudne zachowania.

W zakresie wrażliwości sensorycznej można zapisać możliwość skorzystania z cichego kąta, stosowania słuchawek wyciszających w hałaśliwych momentach oraz stopniowego oswajania dziecka z trudnymi bodźcami. Zapis powinien określać, kto i kiedy proponuje te rozwiązania, aby nie zależały od przypadkowej decyzji jednej osoby.

Dostosowania obejmują też organizację posiłków, przebierania i wychodzenia na dwór. Dla niektórych dzieci to właśnie przejścia między czynnościami są najtrudniejsze. Zespół ustala wspólną rutynę, sposób zapowiadania i kolejność kroków, dzięki czemu dziecko spotyka tę samą procedurę niezależnie od tego, kto jest z nim danego dnia.

Zajęcia specjalistyczne i współpraca z rodziną

Program wymienia formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej wynikające z orzeczenia, na przykład zajęcia rewalidacyjne, logopedyczne, trening umiejętności społecznych czy integrację sensoryczną. Dla każdej formy wpisuje się wymiar godzin, prowadzącego i okres realizacji. Całość musi zgadzać się z organizacją pracy przedszkola.

Część dotycząca rodziny powinna być konkretna. Przykład: „Raz w miesiącu spotkanie wychowawcy i logopedy z rodzicami, bieżąca wymiana informacji w zeszycie kontaktowym, przekazywanie rodzicom propozycji ćwiczeń do wykonywania w domu”. Rodzic wie wtedy, czego może oczekiwać, i może wskazać, co w domu działa lub nie działa.

Warto uwzględnić w programie także przygotowanie dziecka do zmian, na przykład przejścia do oddziału zerowego lub do szkoły. Zespół planuje wizyty adaptacyjne, rozmowy z przyszłym nauczycielem i przekazanie informacji o skutecznych metodach. Dzięki temu doświadczenia przedszkola nie giną przy zmianie placówki.

Ocena efektów i przygotowanie szkicu dokumentu

Każdy cel powinien mieć wskazany sposób oceny. Najprościej opisać, po czym zespół pozna postęp, na przykład po liczbie sytuacji, w których dziecko samodzielnie poprosiło o przedmiot, albo po tym, czy uczestniczy w zabawie dłużej niż poprzednio. Ocenę zapisuje się podczas przeglądu programu i omawia z rodzicami.

Jeżeli cel jest osiągnięty, zespół formułuje kolejny. Jeżeli nie, szuka przyczyn: być może zadanie było zbyt trudne, brakowało spójności między dorosłymi albo wybrana pomoc wizualna nie była dla dziecka czytelna. Modyfikacja programu nie jest porażką, lecz normalnym elementem pracy zespołu.

Terapeutyczne przygotowuje szkic IPET na podstawie zaleceń z orzeczenia, etapu edukacyjnego i wskazanych obszarów trudności, z celami, dostosowaniami i formami wsparcia w układzie zbliżonym do pokazanego tutaj. Zespół przeczytuje szkic, poprawia go zgodnie z wiedzą o dziecku, uzupełnia o konkretne obserwacje i podpisuje. Ostateczny kształt dokumentu zawsze należy do ludzi, którzy pracują z dzieckiem.

Zobacz też: IPET, WOPFU, Diagnoza funkcjonalna, Cennik